Agor Yr Ysgwrn yn swyddogol

Cafodd Yr Ysgwrn yn Nhrawsfynydd ei agor yn swyddogol heddiw gan Brif Weinidog Cymru, Carwyn Jones yng nghwmni Gerald Williams, nai'r bardd enwog a’r milwr o’r Rhyfel Byd Cyntaf, Hedd Wyn.

Yr “Ysgwrn”, oedd cartref Hedd Wyn. Enillodd y Gadair yn Eisteddfod Penbedw ym 1917 am ei awdl, "Yr Arwr", ond cafodd ei ladd ym Mrwydr Passchendaele chwe wythnos cyn iddo gael ei gyhoeddi’n fuddugol yng nghystadleuaeth y Gadair. Gorchuddiwyd y Gadair â lliain du a daeth yn adnabyddus fel Y Gadair Ddu. Gydag amser, daeth y Gadair yn symbol o genhedlaeth o ieuenctid Cymru a gollodd eu bywydau yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

 

Cyn pryniant Yr “Ysgwrn” gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri, mynegwyd pryderon am ei ddyfodol tymor hir, ond yn 2012, gyda chyfraniadau hael gan Lywodraeth Cymru a Chronfa Goffa'r Dreftadaeth Genedlaethol llwyddodd yr Awdurdod i gwblhau’r pryniant ar gyfer y genedl. Derbyniodd yr Awdurdod £3.1m  gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri a £300,000 gan Lywodraeth Cymru i atgyweirio a datblygu adeiladau hanesyddol Yr Ysgwrn  gan atgyweirio dodrefn yr Ysgwrn ynghyd a dehongli’r safle yn seiliedig ar fywyd a gwaith Hedd Wyn, y Rhyfel Byd Cyntaf, hanes cymdeithasol Cymru wledig ar droad yr ugeinfed ganrif. 

 

Yn ystod y bum mlynedd ddiwethaf, fel rhan o’r datblygu, gwnaed gwaith gwarchod a gwella ar y tŷ  gan gynnwys trwsio creiriau’r gegin a’r llofftydd a’r cadeiriau,  adfer y tŷ drwy ddefnyddio dulliau traddodiadol, ac agor y llawr cyntaf i ymwelwyr. Datblygwyd Beudy Llwyd yn adeilad croeso i’r safle gan gynnwys derbynfa, caffi, ystafell gymunedol, oriel arddangosfeydd a gofod cymunedol awyr agored. Yma  mae cyfle i ddysgu hanes Hedd Wyn, ei deulu a’i gymuned ac yn y Beudy Tŷ, caiff stori colled y Rhyfel Byd Cyntaf ei chyflwyno drwy ffilm ac arddangosfa.

 

Dywedodd Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones: "Mae'n fraint ac yn anrhydedd cael bod yma i agor yr Ysgwrn yn swyddogol − lle sydd ag arwyddocâd mawr yn hanes Cymru.  Mae'r heddwch a'r tawelwch yma ym Mharc Cenedlaethol Eryri yn wrthgyferbyniad llwyr i'r erchyllterau y byddai Hedd Wyn wedi’u hwynebu yn Passechendaele dros gan mlynedd yn ôl.  Bu farw dros 3,000 o filwyr o Gymru yn y frwydr honno ac mae'r Ysgwrn nid yn unig yn coffáu Hedd Wyn ond yn dwyn i gof hefyd yr aberth a wnaed gan gynifer yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

"Gwnaed gwaith adnewyddu gwych yma yn yr Ysgwrn ac rwyf yn falch bod Llywodraeth Cymru wedi gallu helpu gyda'r gwaith hwnnw, fel y bo’r darn gwerthfawr hwn o hanes Cymru yn cael ei gadw ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol."

   

Ar ran Cronfa Dreftadaeth y Loteri (CDL), dywedodd y Farwnes Kay Andrews, Ymddiriedolwraig a Chadeirydd pwyllgor Cymru o Gronfa Dreftadaeth y Loteri,

“Mae'n fraint o fod wedi bod â rhan o ddod â bywyd a gwaith Hedd Wyn yn Yr Ysgwrn - y lle yr oedd yn ei adnabod a’i garu mor dda - i genhedlaeth newydd, ac i wneud hynny ym mlwyddyn canmlwyddiant ei farwolaeth a'i gyflawniad barddol mwyaf.

 

Gwarchod eiddo cenedlaethol

 

Ar ran Awdurdod y Parc Cenedlaethol, dywedodd y Cadeirydd, Owain Wyn, "Dros y blynyddoedd, mae’n staff wedi gweithio’n agos gyda Mr Williams ac mae'n fraint ein bod ni’n cael bod yn gyfrifol am ofalu a gwarchod yr eiddo cenedlaethol pwysig hwn. Ein bwriad yw cadw drws Yr Ysgwrn yn agored er mwyn rhannu negeseuon parhaol Yr Ysgwrn am ddiwylliant, cymdeithas a rhyfel ac ar yr un pryd,  cynyddu dealltwriaeth a mwynhad y cyhoedd o rinweddau arbennig Parc Cenedlaethol Eryri”.

 

Y tu allan i’r prif adeiladau, datblygwyd llwybrau cerdded o gwmpas y tir fferm, trowyd y cwt mochyn yn dŷ ystlumod, codwyd sied newydd i’r tenant amaethyddol, adeiladwyd boelerdy biomas, ail-gyflwynwyd y corlannau moch, a chyflwynwyd corlan o ddeunydd traddodiadol at ddefnydd y tenant. Adeiladwyd maes parcio gyferbyn â’r Beudy Llwyd  (lle i 2 o fysus a 22 o geir) ac ar y cyd â Chyngor Gwynedd, adnewyddwyd y ffordd i fyny at Yr Ysgwrn i ddarparu 2 fan pasio newydd ar hyd y lôn.

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru