Agoriad swyddogol tŷ crwn newydd Castell Henllys

03/07/2018

Categori: Amgylchedd, Hamdden, Newyddion

Daeth prosiect i ailadeiladu tŷ crwn Celtaidd go iawn ym Mhentref Oes Haearn Castell Henllys i ben gydag agoriad swyddogol y Tŷ Coginio newydd yn ddiweddar.

Torrodd yr hynafiaethydd, awdur a cherddor Rhys Mwyn y rhuban gyda theclyn addas o’r Oes Haearn, gerbron llwyth o staff a gwirfoddolwyr a oedd wedi helpu i adeiladu'r tŷ crwn, sy’n disodli’r un gwreiddiol a adeiladwyd yn 1981.

 

Castell Henllys yw’r unig Bentref Oes Haearn ym Mhrydain i gael ei ailadeiladu ar yr union safle lle safai caer o’r Oes Haearn 2,000 o flynyddoedd yn ôl.

 

Dywedodd Delun Gibby, Archaeolegydd Cymunedol Awdurdod y Parc Cenedlaethol: “Mae’n wych agor y tŷ crwn newydd o’r diwedd ar ôl llafur cariad go iawn i bawb a helpodd.

 

“Mae’n siŵr y byddai gan ein hynafiaid o'r Oes Haearn fwy o wybodaeth a phrofiad na ni ac y byddent wedi adeiladu'r strwythur yn haws na ni. Er hyn, roedd gan y prosiect hwn o’r 21ain ganrif yr un ysbryd cymunedol a chydberthynas ag y byddai gan drigolion gwreiddiol Castell Henllys.

 

“Yn ystod y broses ailadeiladu, fe wnaethom wynebu nifer o heriau, yn cynnwys gwynt, glaw, eira a mwd diddiwedd. Ond doedd dim byd yn mynd i drechu penderfyniad a brwdfrydedd y tîm o staff, gwirfoddolwyr ac arbenigwyr.

 

“Byddwn yn mynd ati i ddatblygu’r sgiliau a’r arbenigedd a ddysgwyd drwy gydol y broses hon wrth i ni baratoi i ddechrau ailadeiladu’r tŷ crwn cyfagos, sef y Tŷ Cwrdd, yn nes ymlaen eleni”.

 

Dechreuodd gwaith i dynnu’r Tŷ Coginio gwreiddiol yn ddarnau yn 2016 gan ei fod wedi cyrraedd diwedd ei oes weithredu effeithiol.

 

Astudio olion

 

Yna aeth tîm o archaeolegwyr ati i astudio olion y tŷ crwn, cyn i’r gwaith adeiladu ddechrau ym mis Awst 2017, gyda Wardeiniaid Awdurdod y Parc Cenedlaethol yn gosod y cynhalbyst mewnol, y trawstiau mewnol a’r cilbyst ar gyfer waliau allanol y strwythur.

 

Dechreuodd y dasg o fangori a dwbio’r waliau ym mis Chwefror a gorffennwyd y gwaith gan wirfoddolwyr o Goleg Plas Dwbl, Fferm Gofal Clynfyw, Coleg Sir Benfro, prosiect Llwybrau Awdurdod y Parc Cenedlaethol, Wardeiniaid Gwirfoddol y Parc Cenedlaethol a phobl leol.

 

Yna cwblhawyd y to gan y töwr Jonathan Botterell, gan adael y dasg olaf sef addurno’r tu mewn. Ariannwyd y prosiect gan Awdurdod y Parc Cenedlaethol. Mae’r gwaith i dynnu tŷ crwn y Tŷ Cwrdd yn ddarnau bellach wedi cychwyn ond mae’r safle ar agor fel arfer.

 

Mae Pentref Oes Haearn Castell Henllys ar agor rhwng 10am a 5pm bob dydd drwy gydol yr haf. I gael rhagor o wybodaeth am ddigwyddiadau a phrisiau tocynnau ac ati ewch i'r wefan