Blwyddyn gyntaf brysur i brosiect diogelu ecoleg Afon Eden yng Ngwynedd

19/06/2019

Categori: Addysg, Hamdden, Newyddion

Heddiw bydd rhanddalwyr a pherchnogion tir dalgylch yr Afon Eden yn dod ynghyd yng Nghanolfan Prysor, Trawsfynydd yng Ngwynedd i glywed am gynnydd prosiect i ddiogelu ecoleg yr afon sy’n cael ei ystyried yn ardal o bwysigrwydd naturiol cenedlaethol.

Yn ôl ym mis Mehefin 2018, dechreuwyd ar y prosiect hynod gyffrous oedd ȃ’r nod o wella ansawdd ecolegol Afon Eden, sy’n cynnal llu o rywogaethau arbennig yn cynnwys y planhigyn dŵr prin, Llyriad-y-dŵr arnofiol, eogiaid a dyfrgwn. Yn Afon Eden hefyd ceir un o brif boblogaethau hyfyw yng Nghymru o fisglod perlog dŵr croyw, sydd ȃ’u nodweddion hidlo yn helpu i buro dŵr yr afon. Yn anffodus, mae eu niferoedd yn dirywio. Un o brif elfennau’r prosiect yw ceisio cynyddu eu niferoedd er mwyn sicrhau purdeb dŵr yr afon er lles ei rhywogaethau eraill trwy ymgymryd ag amrywiaeth o brosiectau rheoli.

 

Bu’n flwyddyn brysur gyda phont newydd yn cael ei hadeiladu, meithrinfa goed APCE yn cael ei ddatblygu a llu o weithrediadau rheolaeth tir cynaliadwy yn cael eu cyflawni yn cynnwys cau ffosydd, clirio rhywogaethau ymledol a choed conwydd yn cael eu cyflawni. Mae Astudiaeth Dichonoldeb ar Ddyfrffos Ardudwy sy’n edrych ar wahanol opsiynau ar gyfer addasu strwythurau er mwyn gwella ansawdd dŵr yn prysur fynd rhagddo, a chontract i ymgymryd ȃ gwaith ail-gyflwyno cerrig i’r afon fydd yn gwella cyfraddau silio ar fin cael ei ddyfarnu.

 

Mae Ymgysylltu hefyd yn agwedd bwysig o’r prosiect er mwyn uno’r gymuned ȃ’r dirwedd, ac i’r perwyl hwn bu swyddogion y prosiect yn cydweithio’n agos ag Ysgol Bro Hedd Wyn ar brosiect celf. Trwy drin a llifo gwlȃn a gasglwyd o’r dalgylch gyda deunyddiau naturiol, crëwyd darn o waith celf hynod drawiadol, sydd erbyn hyn yn cael ei arddangos yn Yr Ysgwrn gerllaw.

 

Mae’r prosiect hwn yn enghraifft arbennig o sut y gall tirberchnogion a chyrff amgylcheddol ddod at ei gilydd i gydweithio er budd pawb. Yn wahanol i lawer o brosiectau tebyg, datblygwyd y prosiect hwn mewn ymateb i gais gan dirberchnogion lleol oedd yn frwdfrydig dros warchod cynefinoedd arbennig eu milltir sgwȃr ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol. Diolch i Gyswllt Ffermio - Menter a Busnes, bydd yr hyfforddiant rheoli coetirol a ddarperir i swyddogion a thirberchnogion hefyd yn sicrhau gwaddol y tu hwnt i gyfnod y prosiect.

 

Dywedodd Sam Price, Swyddog Prosiect:“Mae Cynllun Rheoli Cynaliadwy Llywodraeth Cymru wedi ein galluogi i fynd i’r afael ȃ phrosiect aml-sefydliadol mewn partneriaeth ȃ Chyfoeth Naturiol Cymru sy’n cyflawni amcanion Llywodraeth Cymru i wella adnoddau naturiol a’r budd maent yn eu darparu ar lefel dalgylch. Bydd y gwaith ym Mrynteg yn helpu i gyflawni amcanion ailstocio Cyfoeth Naturiol Cymru ar gyfer y goedlan, yn annog adferiad rhywogaethau collddail cynhenid ac ail-wlychu ardaloedd torlannol, ac felly yn gwella ansawdd dŵr, bioamrywiaeth a chysylltedd yn y dalgylch.”

 

Cadwraeth a Ffermio yn gweithio law yn llaw

 

Dywedodd Katrina Jenkinson, Swyddog Cadwraeth Cyfoeth Naturiol Cymru:“Mae hon yn enghraifft wych o sut all cadwraeth, cynhyrchu pren a ffermio weithio law-yn-llaw er budd pawb.Mae misglod dŵr croyw mewn perygl mawr ac o ganlyniad cânt eu diogelu o dan ddeddfwriaeth genedlaethol a rhyngwladol. Mae'r prosiect i'w cefnogi yn bwysig iawn gan mai yr Eden yw un o'u cadarnleoedd olaf yng Nghymru.”

 

Dywedodd Swyddog o Lywodraeth Cymru mewn cefnogaeth i’r gwaith:“Mae Llywodraeth Cymru yn falch o gefnogi ymdriniaeth o’r newydd ac ar y cyd i reolaeth adnodd naturiol cynaliadwy fel prosiect Afon Eden trwy ein Rhaglenni Cymunedau Gwledig – Datblygu Gwledig. Mae prosiectau graddfa tirwedd fel hwn yn cyflawni ein blaenoriaethau adnoddau naturiol yn ogystal ȃ darparu buddion cymdeithasol ac economaidd parhaus i gymunedau gwledig.”

 

Bydd y diwrnod yn dechrau gyda chyflwyniadau gan swyddogion a thirberchnogion sy’n ymwneud ȃ’r prosiect, gydag ymweliadau safle yn ystod y prynhawn i goedlan Brynteg, Pont Cae Gwyn a’r Feithrinfa Goed newydd ym Mhlas Tan y Bwlch.