Cyhoeddi cyfrol am feddyginiaethau gwerin Cymru

26/07/2017

Categori: Iechyd, Llenyddiaeth, Newyddion

Mae cyfrol newydd a gyhoeddir yr wythnos hon yn codi’r llen ar hen arferion meddygaeth werin Cymru yn negawdau cyntaf yr ugeinfed ganrif.

Cyfrol gynhwysfawr am feddyginiaethau gwerin yw Meddyginiaethau Gwerin Cymru gan Anne Elizabeth Williams sy’n adlewyrchu llawer o ymchwil manwl ac yn ymwneud â phob rhan o Gymru.

 

Bu yng Nghymru draddodiad maith a chyfoethog o ymarfer meddyginiaethau gwerin. Mae’r gyfrol wedi’i seilio’n bennaf ar y dystiolaeth lafar a gasglwyd gan Anne rhwng 1976 ac 1989 pan oedd ar staff Amgueddfa Werin Cymru. Bu’n cofnodi atgofion to hynaf y boblogaeth ledled Cymru am y meddyginiaethau gwerin yr oeddynt yn gyfarwydd â hwy yng nghyfnod eu plentyndod, ac mae’r atgofion hyn yn rhoi darlun unigryw o un agwedd ar fywyd y werin yn negawdau cynnar yr 20fed ganrif.

 

Mae’r gyfrol yn ymdrin â gwahanol grwpiau o anhwylderau yn eu tro gan ddangos yr amrywiaeth o ddefnyddiau crai y manteisid arnynt, yn blanhigion, cynnyrch anifail ac elfennau o’r byd naturiol, ac yn bwrw golwg ar y gwahanol ddulliau o wella, boed yn ddulliau uniongyrchol megis gwaedu, neu ddulliau swyn.

 

Mae’r defnyddiau crai y sonnir amdanynt yn amrywio o berlysiau, coed a blodau gwyllt i rannau o gorff anifail, megis saim gŵydd a bustl mochyn, ynghyd ag elfennau o’r byd naturiol. Ceir cipolwg hefyd ar wahanol ddulliau o wella, megis gwaedu yn y wythïen neu waedu â gelod, a sonnir yn ogystal am ymarferwyr answyddogol yr eid ar eu gofyn mewn cyfyngder.

 

Mae hefyd yn rhoi cipolwg i ni ar y gymdeithas glos a esgorodd ar y meddyginiaethau hyn.

 

Cyfoeth y deunydd llafar

 

‘Ysgrifennwyd y llyfr hwn er mwyn datgelu cyfoeth y deunydd llafar a gasglais ar ran Amgueddfa Werin Cymru’ eglurodd yr awdur, Anne Elizabeth Williams, ‘Cofnodwyd tystiolaeth nifer helaeth o bobl ledled Cymru, ar ffurf recordiadau a nodiadau, ac mae eu hatgofion hwy am arferion meddyginiaethol cyfnod eu plentyndod yn rhoi darlun unigryw o un agwedd ar fywyd y werin yn negawdau cynnar yr 20fed ganrif.’

 

Meddai Dr Beth Thomas o Amgueddfa Werin Cymru, ‘Da yw gweld doethineb gwlad o archifau Sain Ffagan yn cael ei ddatgloi ar gyfer cynulleidfa ehangach. Mae’n ddadansoddiad trylwyr, ysgolheigaidd o bwnc sydd o ddiddordeb i bawb.’

 

Addysgwyd Anne Elizabeth Williams yn Ysgol Dyffryn Nantlle, Pen-y-groes, a Choleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor. Ar ôl graddio yn y Gymraeg, aeth ymlaen i ddilyn cwrs Diploma mewn Palaeograffeg a Gweinyddu Archifau ac i gwblhau Doethuriaeth ar Gwilym Tew, bardd o’r 15fed ganrif, a’i lawysgrif, Peniarth 51. Ar ôl cyfnod yn Archifdy Caernarfon, symudodd i Amgueddfa Werin Cymru, Sain Ffagan, i ymchwilio ym maes Meddyginiaethau Gwerin. Wedi hyn, bu’n gweithio fel cyfieithydd annibynnol am dros ugain mlynedd hyd ei hymddeoliad.

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru