Darlith yn datgelu graddfa'r gwrthwynebiad i'r Rhyfel Mawr

23/02/2016

Categori: Addysg, Gwleidyddiaeth, Hamdden, Newyddion

Fe fydd darlith ddadlennol gan Aled Eirug, yn cael ei thraddodi yn datgelu hyd a lled y gwrthwynebiad i'r Rhyfel Mawr yng Nghymru, ar yr 2il o Fawrth 2016 yn Aberystwyth.

Mae Aled Eirug sy’n gyn Bennaeth Newyddion a Materion Cyfredol BBC Cymru, yn dadlau eu bod yn bwysig i gofio’r gwrthwynebiad i’r rhyfel ynghyd a chofio’r rhai a fu farw, fel yr eglurodd, “Ar achlysur canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru, a'r duedd i roi sylw i'r milwyr, yn y ddarlith yma rwyf yn edrych yn fanwl ar y sawl a wrthwynebodd y Rhyfel trwy Gymru, ac yn enwedig ar y cyfanswm o dros 800 o  wrthwynebwyr cydwybodol o Gymru. Tra'i fod yn bwysig cofio'r milwyr a gollodd eu bywydau yn ystod y Rhyfel, mae'n bwysig hefyd cofio bod lleiafrif pwysig ac arwyddocaol wedi dewis llwybr arall oedd yn anodd ac yn aml yn amhoblogaidd.”

 

Disgwylir gryn ddiddordeb ag ymateb i’r ddarlith gan y cyhoedd ac academyddion, gan fod hwn yn gyfle  i ddysgu mwy am ymchwil helaeth Aled Eirug i’w ddoethuriaeth ar wrthwynebiad i’r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru. Mae hon yn un mewn cyfres o ddarlithoedd heriol ac amserol y prosiect Cymru dros Heddwch, darlithoedd gan arbenigwyr blaenllaw yn eu meysydd fydd yn sbardun i gymunedau a theuluoedd fynd ati i gasglu eu hanesion cudd hwythau yn deillio o’r Rhyfel Byd Cyntaf.

 

Amserol

 

Ychwanegodd Pennaeth prosiect Cymru dros Heddwch, Craig Owen: “Amserol iawn yw’r ddarlith gan y byddwn, ar yr 2il o Fawrth, yn cofio canmlwyddiant gweithredu Deddf Gwasanaeth Milwrol. O’r dyddiad hwn ymlaen roedd tebygrwydd y byddai’r rhan fwyaf o ddynion 18 i 41 oed yn cael eu cyrchu i ymgymryd â gwasanaeth milwrol - nifer ohonynt yn dychwelyd fel enwau yn Llyfr y Cofio, a welir ar hyn o bryd mewn arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ond mae’r gwrthwynebiad i ryfel yng Nghymru yn agwedd anghofiedig i raddau, ac yn y ddarlith hon, sy’n gyfle i gael rhagflas ar ymchwil blaenllaw Aled Eirug yn y maes, bydd hefyd cyfle i ategu ein hapêl i gasglu hanesion cudd am y Gwrthwynebwyr Cydwybodol. Gobeithio bydd sylweddoli arwyddocâd y gwrthwynebiad yn ysbrydoli cymunedau a theuluoedd i ymchwilio ymhellach a gwirfoddoli i rannu eu hanesion cudd hwythau gyda’r genedl, drwy gynllun Cymru’n Cofio.”

 

Bydd y ddarlith yn y Gymraeg, gyda chyfieithiad ar y pryd i’r Saesneg. Yn ymuno ag Aled Eirug fydd Cyril Pearce o Brifysgol Leeds, un o arbenigwyr blaenllaw'r DG ac awdur y Gofrestr Pearce o Wrthwynebwyr Cydwybodol, ffynhonnell ddata ar gyfer cofnodion yr Imperial War Museum. 

 

Cynhelir y ddarlith am 4:30yp ar yr 2il o Fawrth 2016 yn Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol Prifysgol Aberystwyth. 

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru