Ar drywydd Evan Jones a'r Cherokee

30/03/2016

Categori: Addysg, Gwleidyddiaeth, Hamdden, Newyddion

Mewn cyfres o dair rhaglen ar S4C, bydd yr Athro Jerry Hunter yn teithio i America i olrhain hanes y Cymro Evan Jones ac i ddysgu mwy am y gymuned Cherokee heddiw. Mae Evan Jones a'r Cherokee yn dechrau ar S4C nos Fercher, 23 Mawrth.

Ym 1838 fe gafodd cenedl gyfan o'r Cherokee eu gyrru o'u cartrefi yn nwyrain America i wneud lle i'r dyn gwyn, ac roedd y cenhadwr Evan Jones yn dyst i'r cyfan.

 

"Dyma oedd un o'r penodau tywyllaf yn hanes America – glanhau ethnig rydyn ni'n galw hyn heddiw," meddai'r Athro Jerry Hunter, sy'n wreiddiol o Cincinnati, Ohio ond bellach yn byw yng Nghymru ac yn ddarlithydd yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor.

 

"Pan ddaeth pobl o Ewrop i Ogledd America am y tro cyntaf, roedd o leiaf 250 o ieithoedd brodorol yn cael eu siarad. Mae termau fel 'Indiaid Cochion' yn awgrymu mai un grŵp o bobl oedd y rhain - ond mewn gwirionedd, roedden nhw'n byw mewn ardaloedd gwahanol ac yn siarad eu hieithoedd eu hunain."

 

Erbyn hyn, mae 300,000 o bobl wedi'u cofrestru yn swyddogol fel Cherokee a 10,000 yn medru siarad yr iaith. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae ymdrech wedi bod i sicrhau bod yr iaith yn parhau wrth i ysgolion Cherokee gael eu hagor ac mae'r iaith yn cael ei dysgu mewn sawl prifysgol.

 

Yn ystod y gyfres, bydd Jerry Hunter yn olrhain hanes Evan Jones a'i daith o Llaneigon, ger y ffin â Lloegr, i Ogledd Carolina. Yno ymsefydlodd Evan Jones fel cenhadwr a dysgu'r iaith frodorol. Pan gafodd y Cherokee eu gorfodi i adael eu tir, fe aeth Evan Jones gyda nhw.

 

"O achos y dyn gwyn, fe ddaeth clefydau a rhyfeloedd a wnaeth arwain at golli tiroedd ac yn y pen draw glanhau ethnig. Mae'n wyrth eu bod nhw wedi goroesi o gwbl," meddai'r Athro Hunter, sy'n medru rhywfaint o iaith y Cherokee. "Mae'r rhan fwyaf o'r Cherokee yn byw yn y Gorllewin yn Oklahoma erbyn hyn ond cawson nhw eu gorfodi i fynd yno."

 

Byw fel cenhadwr

 

Er hyn, mae rhai yn dal i fyw yng Ngogledd Carolina lle aeth Evan Jones i fyw gyda nhw fel cenhadwr Cristnogol ar ran y Bedyddwyr ym 1821.

 

"Roedd parodrwydd Evan Jones i ddefnyddio'r iaith Cherokee wrth bregethu yn ffactor yn llwyddiant y Bedyddwyr yno. Byddai'r cenhadwr yn helpu plant Cherokee gyda darllen yn eu hiaith eu hunain a byddai'r cyfnod hwn yn rhan allweddol o hanes y Cherokee yn America."

 

Bydd rhaglen gynta'r gyfres yn dilyn blynyddoedd cynnar Evan Jones ymhlith y Cherokee, yr ail yn canolbwyntio ar y Llwybr Dagrau a'r drydedd yn olrhain hanes y Rhyfel Cartref pan rwygwyd cenedl y Cherokee unwaith eto.

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru