Cyhoeddi casgliad o ganeuon o'r Rhyfel Byd Cyntaf

28/07/2016

Categori: Cerddoriaeth, Llenyddiaeth, Newyddion

Bydd casgliad unigryw o ganeuon Cymraeg o’r Rhyfel Byd Cyntaf yn cael ei lansio yn y Tŷ Gwerin yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni.

Dyma gyfrol gan y newyddiadurwr Meic Birtwistle sy’n cyflwyno caneuon y cyfnod a ganwyd yng Nghymru, gwlad y gân, o blaid ac yn erbyn y brwydro.

 

Ni welodd rhai o’r caneuon yma olau dydd ers can mlynedd, a chyhoeddir sawl un ohonynt am y tro cyntaf erioed. Man cychwyn diddordeb yr awdur yn y pwnc oedd darganfod hanes perthynas iddo o’r enw John Volander Jones – gweinidog, awdur a chefnogwr brwd i David Lloyd George – a fu’n cyfansoddi nifer o ganeuon am y rhyfel.

 

Dywedodd Meic Birtwistle: “Yn aml, dydy milwyr sydd wedi bod trwy’r rhyfel ddim yn awyddus i drafod eu profiadau. Felly y bu yn achos fy nhad a’i gyfnod ef yn yr Ail Ryfel Byd. Oherwydd hyn, mae’n bwysig nad yw’r rhyfeloedd yma’n mynd yn angof, ac mae’r cyfrifoldeb sydd arnon ni i sicrhau nad yw hynny’n digwydd yn cynyddu o’r herwydd.”

 

“Ganrif ers y Rhyfel Mawr, rwy’n teimlo bod ’na duedd wedi bod i’w saniteiddio’n foesol, a’i bortreadu fel rhyfel cyfiawn. Nid felly ces i fy nysgu amdano yn yr ysgol, yn y coleg na gan fy nghymuned na fy nhylwyth. Un o nodau’r llyfr hwn yw amlygu’r lleisiau a godwyd – ar gân – yn erbyn yr ymladd diangen hwn.”

 

“Mae hanes fy nheulu wedi rhoi persbectif a chyfrifoldeb neilltuol i mi astudio a datgan fy nghasgliadau ynghylch y defnydd a wnaed o ganu i gefnogi neu wrthwynebu’r rhyfel.”

 

Fel un a oedd i fod i fynd yn sowldiwr ei hun, mae Meic Birtwistle yn ymwybodol o berygl rhamantu rhyfel fel a wneir mewn nifer o'r caneuon yn y casgliad.

 

Datgelu trysorau

 

Wrth ymchwilio i gyd-destun cerddoriaeth yr oes, mae Meic yn datgelu trysorau sy’n dal i atseinio drwy’r holl flynyddoedd. Gan fod y rhan fwyaf ohonynt wedi’u gosod ar alawon cyfarwydd, meant yn hawdd eu canu ac yn ddeunydd delfrydol ar gyfer cyngherddau a sioeau cerdd heddiw, i’w canu ar goedd, yn union fel pan gawsant eu hysgrifennu ganrif yn ôl.

 

Bydd yr awdur, Meic Birtwistle, a’r gantores, Siân James, yn cyflwyno’r gyfrol newydd sbon Rhyfelgan ddydd Mercher, 3 Awst am 3 o’r gloch.

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru