O'r Pedwar Gwynt ar drywydd ffoaduriaid y Rhyfel Mawr

28/11/2017

Categori: Celfyddydau, Hamdden, Newyddion

Mae pwysau hanes yn drwm ar rifyn newydd O’r Pedwar Gwynt, a gyhoeddwyd yr wythnos hon, gyda ffoaduriaid y Rhyfel Mawr ymhlith y pynciau sy'n cael eu trafod.

Mae Helena Miguelez-Carballeira, sydd yn ddarlithydd ym Mhrifysgol Bangor, yn ein harwain trwy gefndir hanesyddol yr anghydfod rhwng Sbaen a Chatalwnia ac yn gwyntyllu rhai o wersi’r gorffennol er mwyn darllen y presennol – a’r dyfodol.

 

Bardd Cenedlaethol Cymru, Ifor ap Glyn, sy’n ein tywys trwy hanes pwysig ond anghofiedig y ffoaduriaid o Wlad Belg yn ystod y Rhyfel Mawr a’u hargraff barhaus nhw ar gymunedau ledled Cymru, gan gynnwys eu cyswllt â Chadair Ddu Penbedw. 

 

Mewn rhifyn sydd yn eang ei sgôp yn amseryddol ac yn ddaearyddol, cawn deithio hefyd yn rhifyn 5 O’r Pedwar Gwynt i ryfel Fietnam trwy lygaid y ffotograffydd rhyfel byd-enwog Philip Jones-Griffiths a cherddi ysgytwol-gain Jason Walford Davies. 

 

Mae Emyr Glyn Williams yn cofio ‘mixtape’ a wnaeth yn 1988 ac yn defnyddio hwnnw fel ffordd o ddychmygu’r ‘naid’ chwyldroadol sydd ei angen heddiw i sicrhau’r rhyddid mynegiant a meddwl a fydd yn pennu dyfodol ystyrlon y diwylliant Cymraeg. 

 

Ar ôl cyhoeddi ei nofel newydd, Gwales, mae’r awdur Catrin Dafydd yn ystyried cymuned o ddarllenwyr yng Nghymru benbaladr gan ofyn sut y gellir sicrhau mynediad i bawb i’r Gymraeg. 

 

Ac yn ei golofn graff a phwysig ddiweddaraf, mae Huw L Williams yn ystyried methiant ofnadwy cyfalafiaeth ryddfrydol i sicrhau cymunedau – yng Nghymru yn enwedig – lle mae syniad o ‘fyw’n dda’ yn ystyriaeth mor bwysig â sicrhau amgylchiadau materol ffafriol. 

 

Dywedodd Cyd-olygydd O’r Pedwar Gwynt Sioned Puw Rowlands: 'Mae'r rhifyn hwn yn gosod drych i'n hofnau fel dynol-ryw ac yn archwilio ein hansicrwydd wrth wynebu cyfnodau o newid dybryd – gan gynnwys y newid mwyaf un, marwolaeth. Mae Elfed ap Nefydd Roberts yn myfyrio ar gyfrolau a fu'n gymorth iddo wrth gynorthwyo unigolion ar daith galar, a chawn gadw cwmni i'r Athro M Wynn Thomas wrth iddo yntau werthfawrogi gofod beirniadol cwbl unigryw y diweddar Tony Bianchi.'

 

Amrywiol

 

Yn ôl Owen Martell, Cyd-olygydd y cylchgrawn: ‘Mae’r rhifyn diweddaraf hwn yn hynod eang ac amrywiol ei ddiddordebau – mae’n ein harwain i bedwar ban byd, i wahanol gyfnodau hanesyddol a thrwy Gymru benbaladr. Ond mae yna ffocws clir a chryf. Mae’n canolbwyntio ar y modd y mae cymunedau’n dod at ei gilydd i geisio diffinio gwerth eu bywydau a’u gweithgarwch a hynny yn wyneb pwysau allanol dybryd – ac erchyll ar adegau. Mae’n ddrych o ddiddordebau’r Gymru gyfoes – ac yn atgoffad amserol bod y diddordebau hynny yn aml yn cael eu hadlewyrchu mewn cymunedau gwahanol iawn i’w gilydd."

 

Mae’r rhifyn newydd hefyd yn cynnwys cyfweliad arbennig gydag un o nofelwyr mwyaf arwyddocaol Cymru, Emyr Humphreys, gwaith gan ddau awdur ifanc addawol, Steffan Gwynn a Morgan Owen, a gwaith creadigol newydd gan enillydd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod y Bala 2009, Siân Melangell Dafydd. 

 

 

Hynny oll a’r colofnwyr difyr arferol ac adolygiadau o’r llyfrau diweddar mwyaf arwyddocaol, gan gynnwys Myfi Iolo gan Gareth Thomas, Meddyginiaethau Gwerin Cymru gan Anne Elizabeth Williams a chyfrol y Fedal Ryddiaith 2017, Rhannu Ambarél gan Sonia Edwards.

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru