Prosiect henebion yn prynu ei ganfed eitem archaeolegol

29/10/2018

Categori: Addysg, Amgylchedd, Hamdden, Newyddion

Mae prosiect Hel Trysor; Hel Straeon wedi cyhoeddi heddiw ei fod wedi cyrraedd carreg filltir arbennig, gan brynu ei ganfed eitem archaeolegol.

Partneriaeth bum mlynedd rhwng Amgueddfa Cymru, Cynllun Henebion Cludadwy Cymru (PAS Cymru), a Ffederasiwn Amgueddfeydd ac Orielau Celf Cymru yw’r prosiect   a bu’n prynu trysor ac eitemau eraill a ganfuwyd gan aelodau’r cyhoedd ar gyfer casgliadau amgueddfeydd achrededig ledled Cymru ers 2015.

 

Modrwy arysgrif aur o’r ail ganrif ar bymtheg OC yw’r ganfed eitem i’w phrynu. Darganfuwyd hi yng Nghymuned Llangunllo, Powys, gan Mr Alun Crichton yn 2014 ac aed â hi at PAS Cymru gan feddwl y gallai fod yn drysor. Yn ôl Deddf Trysor 1996, cyfrifir bod eitem yn drysor yn ôl y gyfraith os bernir bod dros 10% o’i phwysau yn aur neu’n arian a’i bod dros 300 oed.

 

Bandyn aur plaen, llydan yw modrwy Llangunllo ac mae’r geiriau I LYKE MY CHOYS (I LIKE MY CHOICE) wedi’u hysgythru ar yr wyneb mewnol mewn priflythrennau Rhufeinig. Wrth ddisgrifio'r fodrwy, dywedodd Dr Mark Redknap, Pennaeth Casgliadau ac Ymchwil (Hanes ac Archaeoleg) yn Amgueddfa Cymru: “Mae’r fodrwy hon yn ychwanegiad pwysig at ein cronfa ddata gynyddol o arysgrifau ar fodrwyau arysgrif o’r ail ganrif ar bymtheg, llawer ohonynt yn gysylltiedig â phriodas. Rydym yn falch iawn bod y cynllun wedi galluogi Amgueddfa Maesyfed i’w phrynu.”

 

Dywedodd Adam Gwilt, Prif Guradur Archaeoleg Gynhanesyddol yn Amgueddfa Cymru a Rheolwr ProsiectHel Trysor; Hel Straeon: “Bob blwyddyn, caiff cannoedd o wrthrychau archaeolegol o bwys eu canfod a’u dangos i’r Cynllun Henebion Cludadwy yng Nghymru ac mae’r rhain yn newid ein dealltwriaeth o bobloedd Cymru gynt. Bu cynnydd sylweddol dros y blynyddoedd diwethaf hefyd yn nifer y canfyddiadau y cyhoeddwyd yn gyfreithiol eu bod yn drysor. Gyda chymorth Cronfa Dreftadaeth y Loteri, rwy’n falch ein bod wedi llwyddo i achub nifer o arteffactau a ganfuwyd yn ddiweddar ar ran tair ar hugain o amgueddfeydd lleol ledled Cymru. Ar yr un pryd, rydym wedi llwyddo i wneud ychwanegiadau arwyddocaol i’r casgliad cenedlaethol yn Amgueddfa Cymru.”

 

Prynwyd modrwy Llangunllo ar gyfer Amgueddfa Maesyfed, Powys ac, yn ddiweddar, bu’n rhan o arddangosfa o eitemau o bob rhan o’r wlad a gynhaliwyd yn Amgueddfa Powysland fel rhan o’u prosiect ‘Gemwaith Archaeolegol’, prosiect arall a gafodd arian Loteri trwy’r prosiect Hel Trysor.

 

Ychwanegiad bach hyfryd

 

Dywedodd Will Adams, curadur Amgueddfa Maesyfed; “Dyma ychwanegiad bach hyfryd at gasgliad Amgueddfa Maesyfed, rhywbeth na fyddai'n bosibl heb gyllid Cronfa Dreftadaeth y Loteri a phrosiect Hel Trysor.”

 

Cafodd y fodrwy a phum eitem arall o drysor a gasglwyd gan y prosiect Hel Trysor eu harddangos yn y Senedd ym Mae Caerdydd ar 25 Hydref mewn digwyddiad hyrwyddo amgueddfeydd yng nghwmni’r Arglwydd Dafydd Elis-Thomas AC, y Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon.

 

Ar yr un diwrnod â’r digwyddiad yn y Senedd, cyhoeddodd Crwner Powys, Pen-y-bont ar Ogwr a Chymoedd Morgannwg bod un ar ddeg o eitemau eraill a ganfuwyd yn drysor. Mae hyn yn golygu bod y prosiect Hel Trysor ar fin pasio’r garreg filltir o gant o eitemau trwy gaffael llawer mwy o eitemau.