Hwlffordd yn croesawu Trysorau’r genedl

04/06/2019

Categori: Addysg, Celfyddydau, Hamdden, Llenyddiaeth, Newyddion

Bydd arddangosfa Trysorau, sy'n cynnwys rhai o eitemau mwyaf hanesyddol ac unigryw Cymru yng Nglan-yr-afon, Hwlffordd, yn cael ei lansio'n swyddogol nos Iau yma.

Gall ymwelwyr â'r cyfleuster blaenllaw hwn ar lan afon y dref gael cip ar amryw o drysorau'r genedl, sy'n perthyn i gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

 

Mae'r arddangosfa’n cyflwyno’r llyfr pwysicaf a mwyaf dylanwadol yn hanes y Gymraeg, Beibl William Morgan o 1588, cyfieithiad cyflawn cyntaf y testun i’r Gymraeg. Un o drysorau eraill y genedl i’w weld yw sgôr a geiriau gwreiddiol 'Hen Wlad Fy Nhadau', a gyfansoddwyd yn 1856 gan y tad a'r mab Evan a James James.

 

Ymysg y deunydd gweledol y mae darn o waith Claudia Williams, yr arlunydd cyfoes, yn ogystal â delweddau eiconig o ddiwylliant Cymreig gan ffigyrau blaenllaw ym maes ffotograffiaeth: John Thomas, Geoff Charles a Philip Jones Griffiths. Bydd ymwelwyr â Trysorau hefyd yn cael cip ar baentiad gwreiddiol Turner, Castell Dolbadarn, sy’n rhoi mewnwelediad i sut gafodd y tirluniwr nodedig hwn ei ysbrydoli ar ei ymweliadau mynych â Chymru yn ystod y 1790au.

 

Mae Trysorau yn rhoi cyfle prin i’r cyhoedd gloddio’n ddyfnach i feddyliau rhai o awduron a beirdd mwyaf Cymru, gyda’r deunydd archifol sydd i’w weld yn cynnwys lluniad map o bentref Llareggub, lleoliad dychmygol y ddrama Dan y Wenallt, yn llaw Dylan Thomas ei hun. Mae copi gwreiddiol o awdl fuddugol Hedd Wyn, 'Yr Arwr', yn ‘Eisteddfod y Gadair Ddu’ hefyd ymysg Trysorau’r Llyfrgell Genedlaethol yng Nglan-yr-afon.

 

Yn ogystal, bydd pedwar o eiconau i’w gweld fesul un yn ystod yr arddangosfa, gan gynnwys tair llawysgrif arwyddocaol: 'Llyfr Du Caerfyrddin', y llawysgrif gynharaf yn y Gymraeg; 'Cyfreithiau Hywel Dda', fersiwn Lladin goliwiedig o gyfreithiau brodorol y Cymry; a 'Llyfr Taliesin', sy’n cynnwys barddoniaeth hynaf Cymru i oroesi. Mae rhyw 40,000 o lawysgrifau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac maent yn ffurfio’r casgliad mwyaf cynhwysfawr o lawysgrifau Cymreig yn y byd. Casgliad Peniarth, sy’n cynnwys y tair llawysgrif i’w dangos yng Nglan-yr-afon, yw casgliadau llawysgrifau pwysicaf y Llyfrgell. Caiff y casgliad hwn o fri rhyngwladol ei gynnwys ar Gofrestr Cof y Byd UNESCO.

 

Y pedwerydd eicon i’w arddangos bydd Yny Lhyvyr Hwnn. Mae’n ffurfio rhan o gasgliad llyfrau prin cain y Llyfrgell Genedlaethol a dyma’r llyfr cyntaf erioed i’w argraffu yn y Gymraeg. Ysgrifennwyd Yny Lhyvyr Hwnn gan John Price a’i argraffu yn Llundain yn 1546. Dim ond un copi o’r gyfrol sydd wedi goroesi.

 

Canlyniad partneriaeth gyffrous yw’r oriel yng Nglan-yr-afon rhwng Cyngor Sir Benfro a Llyfrgell Genedlaethol Cymru, sy’n galluogi i arddangosfeydd arbennig fel Trysorau ddod i Sir Benfro.

 

Gwella mynediad

 

Dywedodd Pedr ap Llwyd, Prif Weithredwr a Llyfrgellydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru: “Mae ymestyn a gwella mynediad at ein casgliadau cenedlaethol yn flaenoriaeth bwysig. Trwy’r Trysorau, bydd ymwelwyr o Sir Benfro a thu hwnt yn gallu gweld amrywiaeth drawiadol o eitemau amhrisiadwy, eiconig a deniadol sydd wedi llunio hanes Cymru. Eiddo’r genedl yw ein casgliadau, ac rydym wrth ein boddau’n gallu cyflwyno’r detholiad hwn o’r Trysorau fel bod y cyhoedd yn gallu gwerthfawrogi cyfoeth ein treftadaeth a’n hanes.”

 

Meddai Paul Miller, Aelod Cabinet Cyngor Sir Benfro dros yr Economi, Twristiaeth, Hamdden a Diwylliant: “Mae’r oriel yng Nglan-yr-afon yn ganolfan o arwyddocâd cenedlaethol, ac rydym wrth ein boddau bod Llyfrgell Genedlaethol Cymru’n dod â chasgliad mor eiconig â’r Trysorau i’r sir.

 

“Yn dilyn llwyddiant ein harddangosfa agoriadol Kyffin Williams: Tir a Môr, a welwyd gan fwy nag 11,000 o ymwelwyr, rydym yn hyderus y bydd y Trysorau yn atyniad mwy fyth yn ystod misoedd prysuraf yr haf.”

 

Dywedodd Mike Cavanagh, Pennaeth y Gwasanaethau Diwylliannol, Hamdden, Twristiaeth a Chofrestru: "Bydd y Trysorau yn ychwanegu at gynnig amrywiol eisoes yng Nglan-yr-afon. Mae’r cynnig eclectig, sy’n cynnwys llyfrgell, oriel, hysbysrwydd ymwelwyr a siop goffi, yn darparu ar gyfer anghenion defnyddwyr lleol ein llyfrgell, ar yr un pryd â bod yn gyrchfan deniadol i ymwelwyr â Sir Benfro.

 

“Rydym yn sicr y bydd trigolion ac eraill yn mynnu gweld Trysorau, wrth i ni anelu at groesawu 200,000 o ymwelwyr â Glan-yr-afon yn ein blwyddyn agoriadol.”

 

Bydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru hefyd yn cyflwyno rhaglen o achlysuron cyffrous a gweithgareddau addysgol i gyd-fynd â’r arddangosfa hon.

 

Yn ymddangos ochr yn ochr â’r Trysorau fydd Stori Sir Benfro, arddangosfa barhaol yng Nglan-yr-afon, sy’n canolbwyntio ar hanes, diwylliant, celfyddyd a chwedlau Sir Benfro. Bydd y ddwy arddangosfa’n rhedeg tan ddydd Sadwrn 12fed Hydref, fel rhan o’r bartneriaeth barhaol rhwng Cyngor Sir Benfro a Llyfrgell Genedlaethol Cymru yng Nglan-yr-afon.