Draig Ddeinosor yn cael ei arddangos yng Nghaerdydd

22/01/2016

Categori: Amgylchedd, Hamdden, Newyddion

Mae deinosor a gafodd ei ddarganfod ar draeth ger Penarth y llynedd, bellach yn cael ei arddangos yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, a hynny dan ei enw swyddogol – Dracoraptor hanigani neu’r Draig-leidr. 

 

Draig-leidr yw ystyr Dracoraptor gan fod draco, neu’r ddraig, yn symbol o Gymru. Mae enw’r rhywogaeth hefyd yn cydnabod Nick a Rob Hanigan, y ddau frawd a ganfu’r ffosil a’i roi yn rhodd i Amgueddfa Cymru.

 

Caiff ei ddisgrifio fel y ‘Deinosor Jwrasig hynaf: neotheropod gwaelodol o gyfnod Hettangaidd Prydain Fawr’ gan David Martill, Steven Vidovic, Cindy Howells a John Nudds yn y papur ar y cyfnodolyn ar-lein Journal PLoS ONE.  Erthygl llawn ar gael yma

 

Mae cyfle i weld y ffosil ym mhrif neuadd Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Yno hefyd, yn cael ei ddangos am y tro cyntaf, bydd troed deinosor a ddarganfuwyd gan Sam Davies o Ben-y bont ar Ogwr, myfyriwr palaeontoleg ym Mhrifysgol Portsmouth. Canfu Sam ddau flocyn sydd wedi’u paratoi i ddatgelu esgyrn troed mewn cyflwr hynod, ac wedi cadw’u osgo gwreiddiol.

 

Hel ffosil

 

Gwnaed y darganfyddiad gwreiddiol gan y brodyr Nick a Rob Hanigan wrth hela ffosilau ar draeth Larnog wedi i stormydd gwanwyn 2014 daro arfordir Bro Morgannwg. Wrth archwilio cwymp creigiau ar y traeth, dyma weld nifer o flociau rhydd ag ynddynt ddarnau o sgerbwd deinosor bach. Dyma gasglu’r sbesimen oedd yn cynnwys penglog, dannedd miniog a chrafangau.

 

Cafodd yr esgyrn ffosiledig eu canfod wedi’i gwasgaru dros bum darn o graig, ac er bod rhai wedi’u cadw yn eu safle cywir, roedd eraill wedi’u gwahanu a’u gwasgaru gan bysgod a draenogod môr sydd hefyd wedi’u ffosileiddio gyda’r esgyrn.

 

Bu Nick a Rob wrthi’n ofalus yn paratoi’r sbesimen cyn cysylltu â Cindy Howells, curadur palaeontoleg Amgueddfa Cymru. Llwyddodd hi, ynghyd ag arbenigwyr deinosor o Brifysgolion Portsmouth a Manceinion, i ddadansoddi’r dannedd a’r esgyrn. Llwyddodd y tîm i gadarnhau fod y deinosor hwn yn gigysydd o’r grŵp theropodau. Mae’n debyg hefyd mai deinosor ifanc ydoedd gan fod rhai o’r esgyrn heb eu ffurfio’n llawn eto.

 

Cefnder i’r Tyrannosaurus rex

 

Roedd y deinosor Cymreig yn gefnder pell i Tyrannosaurus rex ac yn byw ar ddechrau’r Cyfnod Jwrasig (201 miliwn o flynyddoedd yn ôl) a dyma o bosib y deinosor Jwrasig hynaf yn y byd. Anifail bach, tenau a chwim oedd hwn, prin 70m o daldra a tua 200cm o hyd gyda chynffon hir i gadw cydbwysedd. Pan oedd yn crwydro’r Ddaear roedd de Cymru yn ardal arfordirol gyda hinsawdd gynnes, a deinosoriaid yn dechrau amrywio. Mae’n perthyn i’r Coelophysis oedd yn byw rhyw 203 i 196 miliwn o flynyddoedd yn ôl mewn ardal sydd erbyn hyn yn dde-orllewin Unol Daleithiau America.

 

Dywedodd David Anderson, Cyfarwyddwr Cyffredinol Amgueddfa Cymru, “Rydyn ni’n ddiolchgar iawn i Nick a Rob Hanigan am eu haelioni yn rhoi y sbesimen hynod hwn yn rhodd i gasgliad Amgueddfa Cymru, i’w gadw er budd cenedlaethau’r dyfodol."

 

“Rydyn ni wrth ein bodd i allu arddangos y ffosil unwaith eto yn y brif neuadd. Bu’n boblogaidd dros ben ym misoedd yr haf, a bydd y droed a ganfuwyd yn ddiweddar yn atyniad pellach. Gobeithiaf y bydd pobl yn manteisio ar y cyfle i ddysgu mwy am y rhywogaeth rhyfeddol, newydd hon – deinosor 200 miliwn o flynyddoedd oed a ganfuwyd yma yn ne Cymru.”

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru