Hywel Griffiths yn cipio'r Gadair

Enillydd y Gadair eleni oedd Hywel Griffiths, yn wreiddiol o Langynog, Sir Gâr ond yn byw yn Nhal-y-bont, ger Aberystwyth. 

 

Beirniaid y gystadleuaeth eleni oedd Mererid Hopwood, John Gwilym Jones a Twm Morys – ill tri yn gyn-enillwyr mewn eisteddfodau a gynhaliwyd ym Maldwyn dros y blynyddoedd – a chyflwynwyd y Gadair am awdl neu ddilyniant o gerddi mewn cynghanedd gyflawn, hyd at 250 llinell, dan y teitl ‘Gwe’. 

 

Traddodwyd y feirniadaeth gan Mererid Hopwood ar ran ei chyd-feirniaid, ac wrth sôn am waith ‘Ceulan’, dywedodd,“O’r cychwyn, sylweddolwn ein bod yng nghwmni bardd sy’n gweld ymhell ac yn gwrando’n astud: ‘Clywaf ei lais yn crafu/ewinedd dweud ar fwrdd du’.

 

Dywedodd Mererid Hopwood, “Mae’n pendilio rhwng y presennol a’r gorffennol gan ddechrau mewn ward ysbyty yng Nghymru eleni, lle mae henwr ar ei wely angau’n cofio nôl i Ryfel Cartref Sbaen a’r cydymdeimlad brawdol a ddenodd gymaint o Gymry i fynd i ymladd yn erbyn Ffasgaeth."

 

Meddai, “Ond nid cofio un gyflafan yn unig a wna Ceulan. Drwy’r we fyd-eang, mae’n clicio dolenni a chyrraedd Gaza lle mae ‘Lladd ar y Llain! C’wilydd! Celain!’, ac yna’n gynnil grefftus, heb ochri, defnyddia hanes y Gododdin i’n hatgoffa mai lladd yw canlyniad pob rhyfel. Mae’n clywed ‘corws cras eco’r oesoedd’, ac mae’r bechgyn ‘trwy’r bore fel trwy beiriant yn martsio’. Yna’n ysgytwol dywed am ryfel yn troi ‘fesul llanc, /flodau haf yn flawd ifanc’."

 

“Cyn diwedd y gerdd dychwelwn i Sbaen gyfoes, lle mae ymgais ddiweddar i roi beddau newydd i filwyr dwy ochr Y Rhyfel Cartref wedi codi’r hen atgofion rhanedig.  Ac mae peryglon gwasgu pethau i gefn y cof yn thema bwysig arall ganddo: ‘O roi’r cof dan glawr cyfyd / yr anghofio’n gofio i gyd’, meddai. Yna wrth i’r henwr farw, mae’r bardd yn canu ‘i deipio dur/ a chreu rhan fach o’r hen fur’ - y mur anweledig sydd ynom ni yn cynnal ein brawdoliaeth."

 

Ychwanegodd, “Felly, am y wefr, ac am ddyfnder y dweud, ac am ein bod ni’n tri’n cyd-weld yn llwyr fod awdl Ceulan yn llawn haeddu’r gadair, Ceulan fydd yn chwilio am gornel i’r celficyn hardd hwn eleni. Gyda phob anrhydedd.”

 

Mae Hywel Griffiths yn ddarlithydd yn Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear, Prifysgol Aberystwyth, ac wedi gweithio yno ers 2009.  Symudodd i Aberystwyth i astudio Daearyddiaeth a Mathemateg ac aros i astudio ar gyfer gradd meistr a doethuriaeth, ac mae bellach yn byw gyda ei wraig, Alaw a'u merch, Lleucu yn Nhal-y-bont.

 

Enillodd ddwy gadair yn Eisteddfod yr Urdd, ac ef oedd bardd y goron yn Eisteddfod Caerdydd a’r Cylch, 2008. Mae’n aelod o dîm Talwrn y Glêr, ac yn ymrysona yn yr Eisteddfod gyda thîm y Deheubarth. Mae ei gerddi wedi ymddangos yn Barddas, Taliesin a Poetry Wales a chyrhaeddodd ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth, Banerog, restr fer Llyfr y Flwyddyn. Cyhoeddodd nifer o lyfrau i blant, gan gynnwys cyfrol o farddoniaeth – Teigr yn y Gegin, a dwy nofel, Dirgelwch y Bont a Haciwr. Enillodd Dirgelwch y Bont wobr Tir na n-Og yn 2011.

 

Maes ymchwil

 

Ei faes ymchwil yn Aberystwyth yw geomorffoleg afonol, llifogydd a pherthynas pobl gyda’r  tirlun, ac mae wedi bod yn ffodus i gael gweithio yn Nghymru, Patagonia, a de Affrica.

 

Cafodd cynllunydd y Gadair, Carwyn Owen, ei ysbrydoli gan harddwch naturiol y coedyn a chan y mynyddoedd yn yr ardal, a defnyddiodd dechneg stemio a phlygu ar pren er mwyn ei alluogi i ail-greu siâp y mynyddoedd yn y Gadair.  Roedd hyn yn gyfle iddo gyfuno’r deunydd traddodiadol gyda ffyrdd newydd o weithio er mwyn creu cynllun modern.

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru